Spanningsklachten en overprikkeling: waarom komt je lichaam niet meer tot rust?

Je kunt het gevoel hebben dat je helemaal niet zo gestrest bent. Je leven loopt door, je werkt, sport, zorgt, regelt en doet wat er gedaan moet worden.

En toch reageert je lichaam.

Je slaapt minder diep. Je spijsvertering verandert. Je spieren blijven gespannen. Je ademhaling zit hoger. Je bent sneller moe of prikkelbaar. Misschien ontstaan er steeds opnieuw lichamelijke klachten zonder dat je begrijpt waarom.

Dat komt omdat stress niet alleen bestaat uit de spanning die je bewust ervaart.

Stress is iedere prikkel waarop je lichaam zich moet aanpassen.

En wanneer de totale belasting langdurig groter wordt dan wat je lichaam kan verwerken en waarvan het kan herstellen, kan het systeem uit balans raken.

Stress kent veel verschillende vormen

We denken bij stress vaak aan werkdruk, zorgen of emotionele spanning. Maar je lichaam maakt dat onderscheid niet zo eenvoudig.

Er is fysieke belasting: intensief sporten, pijn, ziekte, te weinig slaap, langdurig dezelfde houding aannemen of voortdurend doorgaan terwijl het lichaam herstel nodig heeft.

Er is emotionele belasting: verdriet, angst, frustratie, boosheid, verlies, conflicten, verantwoordelijkheid dragen of langdurig alert moeten zijn.

Er is ook mentale en zintuiglijke belasting. De telefoon die voortdurend aandacht vraagt. Sociale media. Nieuws. Beeldschermen. Geluid. Werkberichten. Altijd bereikbaar zijn en iedere dag enorme hoeveelheden informatie verwerken.

En daarnaast zijn er omgevingsfactoren waarop het lichaam moet reageren, zoals hitte, kou, luchtverontreiniging en blootstelling aan andere stoffen uit onze leefomgeving.

Eén van die prikkels hoeft geen probleem te zijn.

Het gaat om de optelsom.

Je lichaam telt alles bij elkaar op

Je zenuwstelsel maakt geen aparte boekhouding voor werkstress, slecht slapen, intensief trainen en een emotioneel moeilijke periode.

Het lichaam moet zich aan al die omstandigheden aanpassen.

Daarom kun je emotioneel het gevoel hebben dat het eigenlijk best goed met je gaat, terwijl je fysiologische systeem ondertussen voortdurend aan het compenseren is.

Je slaapt bijvoorbeeld zes uur, begint de dag met je telefoon, werkt onder tijdsdruk, drinkt meerdere koppen koffie, traint intensief, eet snel tussendoor en probeert ’s avonds nog alle prikkels van de dag te verwerken.

Geen van die dingen hoeft op zichzelf verkeerd te zijn.

Maar samen kunnen ze meer vragen dan je systeem op dat moment kan dragen.

Wat doet langdurige stress met je lichaam?

Wanneer je lichaam een uitdaging waarneemt, worden systemen geactiveerd die ervoor zorgen dat je kunt reageren. Het autonome zenuwstelsel en de hormonale stressrespons spelen daarin een belangrijke rol.

Dat is geen fout van het lichaam.

Die stressreactie is noodzakelijk.

Het probleem ontstaat eerder wanneer activering en herstel langdurig niet meer goed met elkaar in evenwicht zijn.

Dan kunnen onder andere ademhaling, spierspanning, slaap, energie, spijsvertering en herstel veranderen.

Ook de hormonale regulatie kan door langdurige belasting worden beïnvloed. Hormonen raken daarbij niet simpelweg ‘op’. Het gaat erom dat een lichaam dat zich langdurig moet aanpassen andere fysiologische prioriteiten kan krijgen.

Ook je spijsvertering doet mee

Het zenuwstelsel en de spijsvertering zijn nauw met elkaar verbonden.

Wanneer je systeem voortdurend alert moet blijven, kan dat invloed hebben op beweging en gevoeligheid van het maag-darmstelsel. Ook je ademhaling kan veranderen en het middenrif kan anders gaan bewegen.

Daarom kunnen periodes van veel belasting samengaan met bijvoorbeeld een opgeblazen gevoel, een onrustige buik of veranderingen in de stoelgang.

Dat betekent niet dat iedere spijsverteringsklacht door stress wordt veroorzaakt.

Het betekent dat we spijsvertering niet volledig los kunnen zien van de toestand waarin het hele systeem functioneert.

Emotionele spanning is lichamelijke spanning

Een emotie bestaat niet alleen in je hoofd.

Denk maar aan wat er gebeurt wanneer je schrikt. Je adem verandert. Je hartslag kan omhooggaan. Spieren spannen zich aan. Je buik kan reageren.

Ook langdurige emotionele belasting kan samengaan met lichamelijke veranderingen.

Soms is die belasting heel duidelijk. Maar soms is iemand zo gewend geraakt aan doorgaan, zorgen, presteren of alert zijn dat de spanning nauwelijks nog bewust als spanning wordt ervaren.

Het lichaam kan die belasting ondertussen wel blijven dragen.

Waarom ontspannen soms niet genoeg is

Misschien heb je al ademhalingsoefeningen geprobeerd. Meditatie. Yoga. Een massage. Een vrije middag.

Dat kan prettig zijn en kan herstel ondersteunen.

Maar een ontspanningsoefening haalt niet automatisch de totale belasting weg waaronder het systeem functioneert.

Wanneer je na twintig minuten ontspanning terugkeert naar precies dezelfde hoeveelheid fysieke, mentale, emotionele en zintuiglijke prikkels, moet het lichaam zich opnieuw aanpassen.

Daarom is de vraag niet alleen:

Hoe kan ik beter ontspannen?

Maar ook:

Waar moet mijn lichaam de hele dag van herstellen?

Belasting en belastbaarheid

Twee mensen kunnen precies hetzelfde meemaken en lichamelijk anders reageren.

Dat komt doordat niet alleen de belasting telt, maar ook de belastbaarheid.

Hoe heb je geslapen?

Hoeveel herstelmomenten zijn er?

Hoeveel beweeg je?

Hoe functioneert je ademhaling?

Hoeveel lichamelijke spanning is er al?

Wat draag je emotioneel?

Wat heeft je systeem de afgelopen weken, maanden of zelfs jaren al moeten opvangen?

Je belastbaarheid is dus niet iedere dag hetzelfde.

Wat je lichaam in een uitgeruste periode gemakkelijk kan verwerken, kan tijdens een periode van slaaptekort, ziekte, verlies of langdurige druk ineens te veel worden.

Het lichaam reageert niet zomaar

Klachten kunnen daardoor soms voelen alsof ze plotseling ontstaan.

Je nek zit ineens vast. Je rug schiet erin. Je buik begint te reageren. Je slaapt niet meer goed of je energie zakt weg.

Maar het moment waarop je de klacht voelt, hoeft niet het moment te zijn waarop het proces begon.

Het lichaam kan lange tijd aanpassen en compenseren.

Tot de totale belasting groter wordt dan wat het systeem op dat moment kan opvangen.

Dan wordt zichtbaar wat daarvoor misschien al langere tijd aan het opbouwen was.

Wat hier anders gebeurt

Daarom kijk ik niet alleen naar de plek waar je een klacht voelt.

Ik kijk naar het geheel.

Naar spieren en gewrichten, bindweefsel, ademhaling en middenrif. Naar het autonome zenuwstelsel, spijsvertering en herstel. En naar de fysieke, mentale en emotionele belasting waaronder dat lichaam functioneert.

Niet om alles automatisch aan stress toe te schrijven.

Maar om te begrijpen waarom jouw lichaam op dit moment reageert zoals het reageert.

De vraag is uiteindelijk niet alleen:

Hoe krijg ik deze spanning weg?

Maar:

Wat vraagt voortdurend aanpassing van mijn systeem — en krijgt mijn lichaam voldoende mogelijkheid om daarvan te herstellen?

Herken je dit patroon? Lees dan verder over de Lichaamslezing of plan een oriënterend gesprek.